Och qolsam ham, vijdonimga qarshi ish qilmayman

Hayit bayrami. An’anaga koʻra ota-bola bir shahar aylandik. Manzillarimizdan biri Toshkentning Uchtepa tumani “Paxtakor” mahallasi boʻldi. Bu yerni koʻpchilik darrov bilib olishi uchun Literaturniy instituti atrofidagi mahalla deyilsa, kifoya. Bu men katta boʻlgan mahalla. Bu joydan men 7 yoshlik paytimda koʻchib ketganmiz. Hozirgi Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti “kampuschasi”ning “sabzavot bazasi” tomondagi bekati to’gʻrisida joylashgan koʻchada dadam oʻz ota-onalari va amakilarining oilasi bilan 36 yil yashaganlar.

Tonggi hayit namozida domla fotixagarchiliklarga yurmasligimizga qanchalik da’vat etmasinlar, “tarki odat — amri mahol”, deb bu koʻchada hovlilar darvozasi oldida terib qoʻyilgan oʻrindiqlarda qur’on tilovatini qildik. Eng qizigʻi, har safar shu mahallaga borsam, hamma meni taniydi, men esa deyarli hech kimni. Chunki adamga rosa oʻxshar ekanman. Ukam Saidakbarni ham hamma “kichkina Saidakrom” deb kutib oldi. Hatto qoʻshnimiz erinmay, men bilan ukamni uyiga olib kirib, oq qora rasmni koʻrsatdi. “Otangning “kopiyasisanlar-ey”, deb esi ketdi amakini. Hassakashlardan uzoqlashib, oldin yashagan uyimizga kirdik, qarindoshlardan hol-axvol soʻradik, suhbatlashdik. Keyin adam sobiq uyimizning toʻgʻrisidagi hovliga olib kirdilar. Uy toʻrida keksayib, gapirishga qiynalib qolgan, chiroyli roʻmol oʻrab olgan onaxonni koʻrdim. Uzundan uzoq duolar qilib oʻtirgan onaning atrofida farzandlar, kelinlar-u, nabiralar girdi kapalak. Qoʻshnimiz bizning hamma qarindoshlarni, meni va oilamni yaxshi tanir ekanlar. Hamma haqida soʻradilar. Keyin eshik oldida ikkita ayol paydo boʻldi. Ular kirishdi, onaxon duo qildilar, hol-axvol soʻradilar, bu payt bizdan ularning oʻgʻillari xabardor boʻldilar. Yana ikki daqiqadan keyin yana bir yigit keldi. Keyin bilsam, onaning duolarini olish uchun doim qarindosh-urugʻlar, tanish-bilishlar kelib turar ekan. Bugun onaxonning qabullari har doimgidan ham gavjum edi. Adam “sizni koʻrdik, farzandlarimga sizni tanishtirdim, biz endi boraqolaylik”, desalar, xoji ona ruxsat bermadilar. Yana besh-oʻn daqiqa oʻtirib dadamning ota-onalari, buvimning doim tansiq taom tayyorlasalar olib chiqishlari, ayniqsa lagʻmonlari rosa mazali boʻlishi haqida gapirildi. Dodamni esa “tilla odam” deyishdi. Matluba xola bunday odamlarni hozir topib boʻlmasligini aytdilar.

Xayr-ma’zur qilib, rahmatlar aytib chiqdik, uyga keldik. Men esa haligacha oʻylayapman. Oʻlib ketganingdan keyin haqinga duolar qilib, qilgan ishlaringni minnatdorchilik bilan eslashlari qanchalik yaxshi. Qarib ketganingda esa shunchaki koʻpni koʻrganliging, odamlarga doim chiroyli muomalada boʻlib, farzandlaring rohatini koʻrib oʻtirganing haqi-hurmati duo qilishingni soʻrab ziyorat etib tursalar, bundan aʻlo nima bor.

Men qatnashib yuradigan YLDP tadbirlaridan biriga muvaffaqiyatli ishbilarmon, Office Market asoschilaridan biri Husan Mamasaidov kelganida, “Begin with the end in mind”, degan iborani iqtibos qilgandilar. Hayotda eng oliy maqsadingiz nima ekanini aniqlab oling degandilar. Men uchun oʻsha “end” — oliy maqsad, shunday koʻrkam qariya boʻlish. Odamlar meni buvi-bobolarimni eslashayotgani kabi eslasinlar. 

Buvim 81-maktabda 39 yil dars berganlar. Buvam esa turli tashkilotlarda muhosiblik vazifasida ishlaganlar. Er-xotin farzandlarini hech kimdan kam qilmaslik uchun qoʻshimchasiga novvoychilik ham qilishgan. Buvim boshlangʻich sinf oʻquvchilariga tarbiya berganlar. Halol pul topay degan buvam esa katta tashkilotlarning buxgalteriyalarida ishlab turib, qancha koʻp imkoniyatlar boʻlganda ham ta’magirlik qilmaganlar. Ta’magirlik mayli-kuya, rahbarlarga biroz “paxta qoʻygan”larida uy-joy olish imkoniyatlari boʻlgan boʻlsa ham, oʻz prinsiplariga sodiq qolganlar. Predkilarim hech kimning haqiga xiyonat qilishmagan. Ular qanday qiyinchiliklarni koʻrishmagan deysiz.

Bir ayb ish qilib qoʻyib, xudoyim mani yaxshi koʻrgani uchunmi, omadim borligi uchunmi, “jinoyat” ustida qoʻlga olindim. Ba’zi tanishlarim, yaqinlarim, meni hurmat qiladiganlar orasida obroʻyim toʻkildi. Qilar ishni qilib qoʻyganman-ku, nimaligini aytishga uyalyapman… Xullas, shu voqeadan keyin ancha ta’sirlandim, oʻzimdan jirkandim. Bir necha tun uxlolmadim, qoʻlim ishga bormadi. Keyin qaror qildim, halollik hayotiy prinsipimga aylansin. Bu narsa kimga yoqadi, kimga yoqmaydi, bu ikkinchi masala. Vijdonimiz toza boʻlsin, shunisi muhim.

Men ham valyutchiklar, bozordagi “soygaklar”, oʻzini biznesmen deb ataydigan insofsiz “spekyulantlar”, firibgarlar-u fonogrammachi qoʻshiqchilarning yoʻlini tanlamayman. Mayli gʻaribroq yashay, lekin ismim yaxshi odamlar haqidagi gurunglarni boyitsin!